Tác giả: Trương Văn Thương
[Người nắm quyền lực thường có khuynh hướng lạm dụng quyền lực và không muốn buông bỏ khi không bị bắt buộc. Phản biện, ý kiến của cá nhân không thực sự có tác dụng gì đáng kể. Những cá nhân nên liên kết với nhau trong tổ chức để có sức mạnh của tập thể thì phản biện, ý kiến của cá nhân mang danh tổ chức mới mang lại hiệu quả mong đợi. Chính Phủ Việt Nam Cộng Hoà Lưu Vong xin phép tác giả để phổ biến ý kiến của tác giả.]
(Hôm nay ngày 19-1-2026, nhân ngày Đại Hội 14 khai mạc, tôi xin gửi “bức tâm thư” đến quí vị đại biểu nhờ chuyển đến quí vị tâm nguyện của một công dân về những “chuyến tàu lịch sử” đã bị bỏ lỡ – và cơ hội hòa giải dân tộc hôm nay.)
Kính gửi các vị đại biểu tham dự Đại hội XIV,
những người đang mang trên vai trọng trách định hình vận mệnh Việt Nam trong nhiều thập niên tới.
Chúng tôi viết những dòng này không phải với tâm thế đối đầu,
không để kết tội quá khứ,
cũng không nhằm khơi lại hận thù đã quá dài của một dân tộc chịu nhiều chia cắt.
Chúng tôi viết với nỗi đau của người trong nước,
và niềm trăn trở của người Việt xa xứ,
với một ước mong duy nhất:
Việt Nam không tiếp tục bỏ lỡ thêm một “chuyến tàu lịch sử” nào nữa.
I. Lịch sử đã nhiều lần mở cửa – nhưng chúng ta không bước lên
Dân tộc Việt Nam không thiếu cơ hội.
Lịch sử đã ít nhất ba lần dừng tàu, mở cửa, chờ chúng ta bước lên.
Chuyến tàu thứ nhất – thời Phan Châu Trinh
Con đường khai dân trí – chấn dân khí – hậu dân sinh
đã từng được đề xuất như một lối thoát văn minh, ít đổ máu.
Nhưng cải cách ôn hòa đã bị nghiền nát
bởi tư duy bạo động, ý thức hệ ngoại nhập
và nỗi ám ảnh giành quyền lực bằng mọi giá.
Chúng ta chọn cách mạng trước khi có công dân,
chọn súng đạn trước khi có pháp quyền.
Chuyến tàu thứ hai – sau Thế chiến II
Khi làn sóng giải thực lan khắp Á – Phi,
khi nhiều dân tộc giành độc lập mà không phải trả giá bằng nội chiến kéo dài,
Việt Nam đã trở thành chiến trường ủy nhiệm
cho các cường quốc và ý thức hệ.
Vĩ tuyến 17 không chỉ chia đôi lãnh thổ,
mà chia cắt cả ký ức, niềm tin và tương lai chung của một dân tộc.
Chuyến tàu thứ ba – sau 1975
Hòa bình lập lại, súng đạn im tiếng.
Đây lẽ ra phải là lúc hòa giải, hàn gắn và cùng nhau xây dựng.
Đã từng có những người như Võ Văn Kiệt
nhìn thấy rất sớm rằng:
không có hòa giải dân tộc thì không có phát triển bền vững.
Nhưng nỗi sợ khác biệt,
nỗi ám ảnh “bên thắng – bên thua”,
đã khiến đất nước đánh mất thêm hàng chục năm.
II. Sự thật cần được nói: Nhà nước nhiều lần đi sau nhân dân
A. “Đổi Mới 1986” – không phải khởi nguồn, mà là sự thừa nhận muộn
Câu chuyện chính thống thường kể rằng:
“Đổi Mới là quyết sách sáng suốt của lãnh đạo.”
Nhưng sự thật lịch sử, nếu nhìn thẳng, lại cho thấy điều khác:
Kim Ngọc phá rào trong nông nghiệp để cứu nông dân khỏi đói
Người dân tự buôn bán, hình thành thị trường ngoài bao cấp
Miền Nam duy trì các hình thức tự quản kinh tế, đình công đòi quyền sống
Doanh nghiệp nhà nước tự tan rã vì không thể tồn tại
Nhà nước không dẫn đường.
Nhà nước bị thực tế dồn đến chân tường.
“Đổi Mới” không phải là phát minh,
mà là hợp thức hóa những gì người dân đã làm để sinh tồn.
Câu hỏi đau đáu cần được trả lời trung thực là:
Nếu không có sự “phá rào” của người dân, liệu có “Đổi Mới” không?
Và câu trả lời lịch sử là: không.
B. Luật Đặc khu 2018 – lần đầu tiên quyền lực phải lùi trước nhân dân
Năm 2018 đánh dấu một bước ngoặt hiếm hoi:
Lần đầu tiên, một quyết sách chiến lược bị dừng lại, không phải tranh luận nội bộ, mà vì sức ép trực tiếp từ xã hội.
Câu nói:
“Bộ Chính trị đã biểu quyết rồi thì phải ra luật”, đã vô tình phơi bày một tư duy quyền lực khép kín, tách rời hoàn toàn khỏi cảm nhận an ninh – chủ quyền của nhân dân.
Chỉ đến khi: Biểu tình lan rộng, Giao thông tê liệt, Nguy cơ bất ổn chế độ hiện hữu,thì quyền lực mới buộc phải lùi bước.
Nhìn sang các “đặc khu” tại Campuchia cho Trung Quốc thuê hôm nay, lịch sử đang thì thầm một sự thật khó chịu:
=> Sự tỉnh táo của người dân năm 2018 có thể đã cứu Việt Nam khỏi một sai lầm chiến lược kéo dài nhiều thế hệ.
III. Đại hội XIV: Chuyến tàu còn lại hay chuyến tàu cuối cùng?
Kính thưa Đại hội,
Lịch sử không cho một dân tộc vô hạn cơ hội.
Một quốc gia có thể bỏ lỡ nhiều chuyến tàu,
nhưng không thể mãi đứng trên sân ga.
Hòa giải dân tộc hôm nay không còn là lựa chọn đạo đức,
mà là điều kiện sinh tồn.
Không có hòa giải → không có niềm tin
Không có niềm tin → không có sáng tạo
Không có sáng tạo → không có vị thế quốc gia
Người Việt trong và ngoài nước không phải hai phía đối nghịch,
mà là những mảnh vỡ của cùng một lịch sử đau thương.
LỜI KẾT
Chúng tôi không xin xóa bỏ lịch sử.
Chúng tôi chỉ mong được bước tiếp cùng nhau.
Xin Đại hội XIV:
Dám nhìn thẳng sự thật
Dám lắng nghe nhân dân như một chủ thể, không phải đối tượng quản lý
Dám đặt dân tộc lên trên mọi phe nhóm, ý thức hệ và nỗi sợ
Nếu không phải bây giờ, thì bao giờ?
Nếu không phải thế hệ này, thì ai?
Xin đừng để thế hệ sau phải viết thêm một tâm thư
về một “chuyến tàu lịch sử” nữa đã bị bỏ lỡ.
(19-1-2026, Trương Văn Thương)
Chính Phủ Việt Nam Cộng Hoà Lưu Vong 